In 1943 werd Het Utrechts Monumentenfonds opgericht door de gemeente Utrecht en de Vereniging Oud-Utrecht met als voornaamste doel het behoud van de schoonheid van de monumentale oude stad. Dat gebeurde onder andere door het financieel ondersteunen van particuliere (deel)restauraties, maar ook door tentoonstellingen en publicaties.
In de eerste vijfentwintig jaar van haar bestaan was het UMF een fondsinstelling. Omdat in die periode nog geen mogelijkheden bestonden voor het aanvragen van restauratiesubsidies verstrekte het UMF financiële bijdragen aan de eigenaren van monumentenpanden. De stichting beheerde daarvoor een fonds, gevoed door gemeente en begunstigers, waarop een beroep kon worden gedaan voor het verkrijgen van kleine bijdragen bij restauraties van monumentale delen van huizen en monumentale stoepen.
Na 1965 begon het UMF, toen er in Utrecht grootscheepse sloopplannen van monumenten ontstonden, zelf panden te kopen en te restaureren en vervolgens meestal te verhuren. Dit resulteerde in de huidige omvang van de stichting met circa 120 panden met een monumentale waarde.
In 2008 vierde het UMF het 65-jarig jubileum.